Logo Logo Menu
Zamknij

W jakich warunkach można domagać się wymierzenia organowi grzywny? Jak ustalana jest jej wysokość i komu jest płacona?

Grzywny – kiedy i za co

Grzywny nie należy mylić z kosztami postępowania – te bowiem obejmują koszty sądowe (a zatem, przede wszystkim, opłaty sądowe) oraz wydatki (w sytuacji, gdy strona wnosi o podjęcie czynności połączonej z wydatkami). Natomiast grzywna ma cel dyscyplinujący i represyjny – ma doprowadzić do wykonania przez organ ciążącego na nim obowiązku procesowego i stanowi karę za niedopatrzenie tego obowiązku (zob. wyr. WSA we Wrocławiu z dnia 6 lutego 2019 r., sygn. akt III SO/Wr 6/18; także postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 21 lutego 2020 r., sygn. akt II SO/Ol 13/19). Do nałożenia grzywien dochodzi zatem w sytuacji, gdy organ nie dokona jakiegoś obowiązku przewidzianego przez prawo (procedurę). Jest ono uregulowane w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako: PPSA).

Sąd może wymierzyć grzywnę na kilku etapach postępowania.

Z doświadczenia naszego poradnictwa wynika, że w kontekście prawa do informacji do nakładania grzywien dochodzi najczęściej z powodu nieprzekazania skargi do sądu administracyjnego – a więc jeszcze przed rozpoczęciem właściwego postępowania sądowego. Pisaliśmy już o tym problemie tutaj. Przypomnijmy jednak: skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego składa się za pośrednictwem organu, którego działanie/bezczynność skarżymy. Ma on obowiązek przekazać skargę, wraz z odpowiedzią na nią i aktami sprawy, w ciągu 15 dni od dnia otrzymania skargi (art. 21 pkt 1 UDIP). Jeśli organ nie dopełni tego obowiązku, to możemy sporządzić wniosek o wymierzenie organowi grzywny. W tej sytuacji grzywna będzie karą za błąd proceduralny. Warto więc zainteresować się, którego dokładnie dnia organ otrzymał skargę, i po 15 dniach zorientować się w Biurze Obsługi Interesanta właściwego WSA, czy skarga już dotarła. Z kolei gdyby organ, mimo wymierzenia grzywny, dalej nie przekazywał naszej skargi, to sąd może rozpatrzyć sprawę na podstawie przesłanego przez skarżącego odpisu skargi, stan faktyczny i prawny przedstawiony w skardze nie budzi uzasadnionych wątpliwości (art. 55 § 1 i 2 PPSA).

Warto pamiętać, że nawet gdyby Organ ostatecznie przesłał skargę z aktami do sądu, ale dokonał tego po terminie, to i tak nie “anuluje” to wniosku o grzywnę, i postępowanie nie stanie się bezprzedmiotowe. Innymi słowy, przewinieniem uzasadniającym skargę jest już samo naruszenie terminu przekazania akt do sądu

Sąd może także orzec o wymierzeniu grzywny organowi, gdy skarga dotarła do sądu, ten się z nią zapoznał i uznał w wyroku, że organ dopuścił się bezczynności – a więc w odróżnieniu od pierwszej sytuacji, tutaj grzywna jest związana z oceną merytoryczną, a nie proceduralną. Druga różnica pomiędzy tymi dwoma sytuacjami jest taka, że przy nieprzekazaniu skargi, to my, jako skarżący, musimy złożyć wniosek o wymierzenie grzywny. Natomiast w tym przypadku sąd może same z urzędu nałożyć grzywnę, bez konieczności składania jakiegokolwiek wniosku przez wnioskodawcę (art. 149 § 2 PPSA) – chociaż jak najbardziej możemy sami w skardze zawrzeć punkt dotyczący wniosku o wymierzenie grzywny, zwłaszcza  jeśli organ szczególnie ociąga się z udostępnieniem informacji, bądź wydaniem decyzji w sprawie.

Dzieje się tak wtedy, gdy sąd uwzględnił skargę na bezczynność, a działania organu wskazują, że celowo unika podjęcia działań w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tej dodatkowej sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (tak NSA w wyr. z dnia 28 lipca 2020 r., sygn. akt II GSK 127/20). Taki wyrok udało nam się uzyskać w sprawie z Telewizją Polską S.A. (II SAB/Wa 401/20), w której sąd stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa i wymierzył grzywnę w wysokości 2000 zł. Wniosek o wymierzenie grzywny zawarliśmy w naszej skardze na bezczynność. Uzasadniliśmy go faktem, że wcześniejsza decyzja odmowna została wydana po upływie ustawowego 14-dniowego terminu odpowiedzi na wniosek, Stowarzyszenie pomimo braku takiego obowiązku skierowało do Spółki wezwania do wykonania wyroku, które do dnia składania skargi pozostały bez odpowiedzi, a od wydania wyroku uchylającego decyzję upłynęło na dzień składania skargi ponad pięć miesięcy, kiedy to spółka jest w bezczynności.

Podstawą wymierzenia grzywny może być także niewykonanie wyroku sądu, uwzględniającego skargę na bezczynność bądź przewlekłość postępowania. By móc wnieść skargę (tym razem już nie o stwierdzenie bezczynności, a bezpośrednio o wymierzenie grzywny), należy jednak najpierw pisemnie wezwać organ do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy.

Pełny katalog podstaw do wymierzenia grzywny znajduje się w PPSA.

Warto też mieć na względzie, że karze grzywny podlega ten, kto, wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi, nie udostępnia informacji publicznej, a zatem ten kto naruszył karny przepis art. 23 UDIP.

W jakiej wysokości, i komu płaci się grzywny?

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określa także maksymalną wysokość wymierzanej grzywny. Nie może być ona większa od wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. W 2019 roku wynosiło ono 4294,67 zł. Tym samym, jak łatwo wyliczyć, w 2020 r. grzywna może wynosić maksymalnie 42.946,70 zł. Jednak przeważnie są to kwoty o wiele niższe. Najwyższa grzywna, która została wymierzona w sprawie ze skargi naszego Stowarzyszenia, wynosiła 10 000 zł (VIII SA/Wa 224/20) i dotyczyła Polskiej Grupy Zbrojeniowej.

Od czego jednak zależy, ile wynosi grzywna w danej, konkretnej sprawie? Ustawodawca nie wskazał żadnych przesłanek ani ograniczeń, poza wskazaną wyżej maksymalną wysokością grzywny. Ta kwestia była jednak przedmiotem zainteresowania orzecznictwa. Można więc stwierdzić, że w przypadku grzywny za bezczynność, sąd winien miarkować w zależności od stopnia zawinienia organu, długotrwałości postępowania itp. (tak NSA w wyr. z dnia 13 marca 2020 r., sygn. akt I OSK 640/19). Niezależnie od podstawy wymierzenia, ostatecznie o wysokości grzywny orzeka sąd.

Komu zaś wypłacane są grzywny? Zgodnie z treścią art. 228 PPSA, są one dochodami budżetu państwa. Należności te podlegają egzekucji sądowej bez nadawania orzeczeniu klauzuli wykonalności. Ściągnięciem tych należności zajmie się więc sąd i my nie musimy się tym martwić.

Wreszcie warto pamiętać, że na postanowienie WSA o wymierzeniu grzywny przysługuje zażalenie (art. 194 § 1 pkt 10 PPSA), jakakolwiek byłaby jej podstawa. Zatem nawet jeśli takie postanowienie zostanie wydane, to może ono zostać uchylone przez NSA, o ile ukarany grzywną organ złoży zażalenie.

Narzędzia do wykorzystania

Jak zatem widać, procedura sądowoadministracyjna daje wiele możliwości, by domagać się wymierzania podmiotom zobowiązanym grzywien, szczególnie w sytuacji bezczynności i przewlekłości. Choć w ostateczności sąd zadecyduje o wysokości grzywny, to organ uporczywie uchylający się od wykonywania swoich obowiązków, może sporo za to zapłacić. A przyspieszenie postępowań sądowoadministracyjnych jest w interesie nas wszystkich.

Nie bójmy się więc dążyć do dyscyplinowania organów.

 

Chcesz, aby Twoje prawa były chronione, a politycy mądrze wydawali Twoje pieniądze?

Wspieraj nas lub włącz się w nasze działania

Komentarze 0

Dodaj komentarz

Przed wysłaniem komentarza przeczytaj "Zasady dodawania i publikowania komentarzy".

Twój adres email nie zostanie opublikowany.