Zdrowa dawka jawności czyli co branża medyczna robi lepiej

Dostęp do informacji, oprócz organów administracji publicznej, muszą też zapewnić organy samorządów zawodowych. Jakiej? Na przykład dotyczącej treści pytań egzaminacyjnych i poprawnych odpowiedzi. W tym artykule przyglądamy się, jak prawo do informacji realizują samorządy związane z branżą medyczną.

W oczy rzuca się szeroki, w porównaniu z innymi branżami, zakres informacji udostępnianych na stronach BIP lub stronach internetowych podmiotów z branży. Często również dany podmiot prowadzi biuletyn dostępny online, w którym uzupełnia zakres udostępnianych danych. Orzecznictwo nie jest zbyt bogate i koncentruje się na bezczynności spowodowanej innym rozumieniem pojęcia informacji podlegającej udostępnieniu w kontekście danego zawodu medycznego.

Lekarze

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich, samorząd zawodowy lekarzy i lekarzy dentystów stanowią członkowie izb lekarskich. Jednostkami organizacyjnymi tego samorządu zawodowego są, zgodnie z art. 3 ust. 1 wskazanej ustawy, okręgowe izby lekarskie, Wojskowa Izba Lekarska i Naczelna Izba Lekarska, które działają przez organy określone w ustawie. Wszystkie one posiadają osobowość prawną.

Samorząd reprezentuje osoby wykonujące zawody lekarzy i lekarzy dentystów, jak również sprawuje pieczę nad należytym wykonywaniem zawodu. Naczelna Izba Lekarska posiada rozbudowaną stronę BIP, zawierającą informacje o strukturze Izby w podziale na poszczególne kadencje, dokumenty jej organów (np. uchwały i stanowiska), zapytania ofertowe oraz inne przydatne dane.

Okręgowe izby lekarskie, których w kraju działa 23, również co do zasady posiadają strony BIP. OIL w Warszawie zawiera rozbudowaną stronę zawierającą głównie dane o strukturze oraz uchwały poszczególnych organów. Wielkopolska Izba Lekarska zawiera dodatkowo wyraźnie wyodrębniony plan przetargów, ogłoszenia o przetargach oraz apele. Z kolei Dolnośląska Izba Lekarska podaje ponadto skład majątku. OIL w Białymstoku nie posiada typowej strony BIP, jednak dysponuje analogicznym zakresem informacji na swojej stronie głównej. Również Bydgoska Izba Lekarska nie prowadzi typowej strony BIP, jednak dzieli się informacjami poprzez stronę główną i wydawany biuletyn.

Odnośnie do Wojskowej Izby Lekarskiej, jej odnośnik do BIP prowadzi z powrotem na jej stronę internetową, jednak również ona jest bogata w dane – o składzie organów, ich dokumentach, ogłoszeniach. WIL dzieli się również informacjami poprzez wydawany biuletyn, z którego poszczególnymi numerami można zapoznać się przez stronę główną.

Orzecznictwo w zakresie prawa do informacji w przypadku lekarzy dotyczy zarzutu bezczynności, np. w udostępnianiu danych finansowych. W jednej ze spraw lekarz jako wnioskodawca zwrócił się do Naczelnej Izby Lekarskiej z wnioskiem o przesłanie protokołu jednego z posiedzeń Naczelnej Rady Lekarskiej, nagrania audio oraz sposobu i wyniku głosowań (w tym wskazania sposobu weryfikacji jawności głosowań przez osoby obecne na posiedzeniu w trakcie głosowań). Naczelna Rada Lekarska przesłała wnioskodawcy kopię protokołu z posiedzenia oraz wydruki z systemu informatycznego do liczenia głosów zawierającego imienne wyniki głosowań. Wskazała jednocześnie:

Prawo dostępu do informacji publicznej nie obejmuje możliwości żądania od organów zobowiązanych wytworzenia informacji na interesujący wnioskodawcę temat, tak jak ma to miejsce w odniesieniu do pkt 4 wniosku.

Dodała, że nie ma obowiązku przesyłania dokumentów o charakterze roboczym, a taki przymiot posiada nagranie audio z posiedzenia. WSA w Warszawie przychylił się do stanowiska podmiotu zobowiązanego i uznał nagranie z posiedzenia za „dokument wewnętrzny”. W odniesieniu do punktu 4 wniosku o informację t.j. „wskazania sposobu weryfikacji jawności głosowań przez osoby obecne na posiedzeniu w trakcie głosowań”, sąd orzekł, że dotyczy on wykładni przepisów obowiązujących i mających zastosowanie we wskazanym zakresie. Wyjaśnił, że wnioskiem o udzielenie informacji może być objęte pytanie o określony stan istniejący na dzień udzielenia odpowiedzi, nieuprawnione zaś jest domaganie się od organu uzasadnienia podjętych działań czy zaniechań.

W innej sprawie, jako wnioskodawca wystąpił jeden z organów samorządu, któremu odmówiono udostępnienia informacji. Naczelna Izba Lekarska zwróciła się z wnioskiem o informację do Dyrektora Centrum Egzaminów Medycznych w zakresie treści pytań egzaminacyjnych wraz z poprawnymi odpowiedziami, wykorzystanych na potrzeby Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego, dla wszystkich specjalności, które odbyły się w latach 2016-2020 w sesji wiosennej i jesiennej. Organ poinformował wnioskodawcę, że udostępnienie tych danych regulują inne przepisy – art. 16 rc ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, więc ustawa o dostępie do informacji publicznej nie znajduje zastosowania. Wnioskodawca zaś podnosił argument wtórnej niekonstytucyjności przepisu. W toku kontroli sądowej, WSA w Łodzi, a następnie NSA rozstrzygnęły, że przepis jako wtórnie niekonstytucyjny nie stanowi dopuszczalnego w świetle ustawy o dostępie do informacji publicznej lex specialis co do ogólnych zasad udostępniania informacji. W konsekwencji, wnioskowane informacje powinny być udostępnione.

Pielęgniarki i położne

Samorząd zawodowy pielęgniarek i położnych reprezentuje osoby wykonujące te zawody i  sprawuje pieczę nad ich należytym wykonywaniem w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Członkami samorządu są pielęgniarki i położne, które mają prawo wykonywania zawodu i są wpisane do rejestru prowadzonego przez właściwą ze względu na miejsce wykonywania zawodu okręgową radę. Kwestie dotyczące tego samorządu są uregulowane w ustawie z dnia 1 lipca 2011 r. o samorządzie pielęgniarek i położnych.

Zgodnie z art. 2 ust. 4 ustawy, osobowość prawną posiada Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych oraz okręgowe izby pielęgniarek i położnych.

Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych posiada stronę BIP zawierającą dane o strukturze samorządu oraz o prowadzonych rejestrach. Zawiera ona też odnośniki do podstron z uchwałami, stanowiskami i apelami organów. Ponadto uzupełniające informacje znajdują się na stronie internetowej NIPiP.

Okręgowe izby pielęgniarek i położnych zazwyczaj posiadają strony BIP, na których są wskazane władze danej izby, jej struktura, zadania i terytorialny zakres działania. Dolnośląska okręgowa izba pielęgniarek i położnych we Wrocławiu posiada też ogólne informacje o majątku i kontrolach. Natomiast Małopolska Okręgowa Izba Pielęgniarek i Położnych w Krakowie dzieli się głównie uchwałami i stanowiskami swoich organów. Z kolei Warszawska Okręgowa Izba Pielęgniarek i Położnych nie posiada typowej strony BIP (nie działa odnośnik), jednak podaje dużo informacji na swojej stronie internetowej (m.in. informacje o strukturze, regulaminach oraz filmy związane z wykonywaniem zawodu).

W odniesieniu do samorządu pielęgniarek i położnych, orzecznictwo jest niezbyt bogate. Zawiera kilka wątków dotyczących bezczynności. W jednej ze spraw spółka z o.o. jako wnioskodawca zażądała od Naczelnej Izby Pielęgniarek i Położnych pełnej oferty (wraz z załącznikami), złożonej przez Okręgową Izbę Pielęgniarek i Położnych w ramach postępowania ogłoszonego przez organ w bazie konkurencyjności dla zapytania ofertowego w sprawie, informacji w zakresie kompletności oferty. WSA w Warszawie uznał, że w rozpatrywanej sprawie z samego żądania udostępnienia informacji wynikało, że jest ona potrzebna podmiotowi konkurencyjnemu wobec izby już po zakończeniu postępowania konkursowego i że nie stanowi informacji podlegającej udostępnieniu.

W innej sprawie wnioskodawca chciał uzyskać informację o protokole ze zjazdu Okręgowej Izby Pielęgniarek i Położnych, sprawozdań finansowych NOIPiP za lata od 2016 do 2022 (ostatnia kadencja); rocznych sprawozdań z wykonania budżetów NOIPiP za lata od 2016 do 2022 (ostatnia kadencja). Organ odpowiedział na jedno pytanie i został przez WSA w Krakowie zobowiązany do odpowiedzi na pozostałe pytania jako że wnioskowana informacja podlega udostępnieniu. Z kolei w innej sprawie wnioskodawca pytał o terminy i miejsca posiedzeń Okręgowego Sądu Pielęgniarek i Położnych w bieżącym roku kalendarzowym. Podmiot zobowiązany udzielił odpowiedzi, która nie wyczerpała wniosku o udostępnienie informacji publicznej, gdyż uznał, że pytano o zdarzenia przyszłe, gdy tymczasem pytanie dotyczyło istniejącego planu pracy Okręgowego Sądu Pielęgniarek i Położnych. Ostatecznie sąd rozpatrujący sprawę stanął po stronie wnioskodawcy.

Fizjoterapeuci

Również fizjoterapeuci posiadają swój samorząd zawodowy. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 2015 r. o zawodzie fizjoterapeuty samorząd reprezentuje osoby wykonujące zawód fizjoterapeuty i sprawuje pieczę nad jego prawidłowym wykonywaniem.

Jednostką organizacyjną samorządu jest Krajowa Izba Fizjoterapeutów. Posiada ona osobowość prawną. Podmiot ten współpracuje z Krajową Radą Fizjoterapeutów, odpowiedzialną m.in. za szkolenie fizjoterapeutów, która stanowi jeden z jego organów.

Krajowa Izba Fizjoterapeutów ma jedynie symboliczną stronę BIP z danymi teleadresowymi, jednak udostępnia różne informacje na stronie internetowej (np. organy, informacje o szkoleniu fizjoterapeutów, jak również informacje dla pacjentów). Jednak w porównaniu z informacjami ze stron lekarzy, dane te są bardzo okrojone.

W odniesieniu do orzecznictwa, również przewija się w nim temat bezczynności. W jednej ze spraw wnioskodawca zapytał Prezesa Krajowej Rady Fizjoterapeutów o aktualną wysokość wymagalnych (przeterminowanych) i niezapłaconych w terminie należności wobec kontrahentów KIF i poprosił o wskazanie numerów faktur, wysokości należności, terminów należności i powodu niezapłacenia faktur w terminie. Informacje zostały udostępnione po terminie. Sąd I instancji uwzględnił skargę na bezczynność Prezesa Krajowej Rady Fizjoterapeutów.

W innej sprawie, wnioskodawca  zapytał o wszystkie audyty prowadzone w Krajowej Izbie Fizjoterapeutów. Organ odpowiedział, że wskazane dokumenty nie stanowią informacji podlegającej udostępnieniu. Jednak sąd przyznał rację wnioskodawcy, stwierdzając:

Audyty, umowy na prowadzenie każdego z audytów, raporty z postępowania konkursowego wyborze najkorzystniejszej oferty do przeprowadzenia z każdego audytów, informacje (faktury) za wykonanie audytów oraz kopii raportów wraz z wnioskami ze wszystkich prowadzonych audytów, których udostępnienia żąda skarżący stanowi obiektywną i niezależną ocenę funkcjonowania Organu pod względem legalności, celowości, gospodarności i rzetelności.

Samorządy z branży medycznej dobrze radzą sobie z kwestiami jawności, chętnie i w różnych formach udostępniają informacje o swojej działalności. Schematy, teksty uchwał, filmiki i czasopisma branżowe wskazują, że branża medyczna otwarcie dzieli się informacjami.

Analizując orzecznictwo można dojść do wniosku, że czasem występują w tej branży wyzwania w ustaleniu zakresu pojęcia informacji podlegającej udostępnieniu. Jednak, w porównaniu z innymi, dotychczas analizowanymi branżami, skala problemu jest o wiele niższa. Być może to zakres informacji na stronach podmiotów sprawia, że i wniosków o informację i sporów jest mniej. Wydaje się to skuteczną receptą na sukces.