Ustawa o dostępie do informacji publicznej pozwala uzyskać informacje, które urząd już posiada. Nie zobowiązuje go natomiast do tworzenia na potrzeby wnioskodawcy nowych wyjaśnień, ocen ani interpretacji. Jak zatem zapytać o powody działania organu, aby zwiększyć szansę na otrzymanie odpowiedzi?
Informacja publiczna, czyli istniejąca wiedza
Składając wniosek o informację publiczną, możemy pytać o fakty dotyczące działalności władz i innych podmiotów wykonujących zadania publiczne. Możemy również prosić o udostępnienie dokumentów, korespondencji, analiz, opinii czy notatek, które znajdują się w posiadaniu organu i dotyczą spraw publicznych.
Ustawa o dostępie do informacji publicznej nie służy jednak do zobowiązywania urzędu, aby dopiero na potrzeby odpowiedzi stworzył nową opinię, ocenę albo uzasadnienie swojego postępowania. Organ nie musi przeprowadzać dodatkowej analizy ani formułować stanowiska, którego wcześniej nie posiadał.
Dlatego pytania takie jak:
„Dlaczego wójt podjął taką decyzję?”,
„Czy urząd uważa swoje działanie za prawidłowe?”,
„Jak należy rozumieć zachowanie pracownika urzędu?”,
„Proszę o wskazanie, jaki wpływ na osiągnięcie celu miały dofinansowane zadania?”,
mogą zostać uznane za prośbę o udzielenie wyjaśnień, a nie za wniosek o udostępnienie informacji publicznej.
Wyjaśnienie to nie zawsze informacja publiczna
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że oceny, wyjaśnienia, objaśnienia i tłumaczenia dotyczące określonej sprawy nie są same w sobie informacją publiczną. Ustawa dostępowa nie nakłada bowiem na organ obowiązku tworzenia odpowiedzi na pytania wymagające przedstawienia nowej oceny lub interpretacji.
Takie stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 20 marca 2025 r., sygn. IV SAB/Wr 825/24. Skarga kasacyjna od tego wyroku została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny 13 stycznia 2026 r., sygn. III OSK 1378/25.
Nie oznacza to jednak, że obywatel nie może uzyskać informacji o przyczynach działania urzędu. Znaczenie ma przede wszystkim sposób sformułowania wniosku oraz to, czy powody danej decyzji zostały wcześniej utrwalone.
Pytaj o dokumenty i istniejące stanowiska
Zamiast zwracać się do urzędu z ogólnym pytaniem:
„Dlaczego podjęto decyzję o…?”,
lepiej poprosić o udostępnienie istniejących materiałów dotyczących jej podjęcia, na przykład:
„Proszę o udostępnienie dokumentów, notatek, korespondencji, opinii, analiz lub stanowisk wskazujących przyczyny podjęcia decyzji o…”.
Można również napisać:
„Proszę o informację, czy przyczyny podjęcia decyzji o… zostały utrwalone w dokumentach, notatkach, korespondencji, protokołach lub innych materiałach znajdujących się w posiadaniu urzędu. Jeżeli tak, proszę o ich udostępnienie”.
Jeżeli organ posiada dokument zawierający uzasadnienie, analizę albo utrwalone stanowisko w sprawie, jego treść może stanowić informację publiczną. Nie ma przy tym znaczenia, czy dokument został przygotowany specjalnie dla mieszkańców. Istotne jest, że już istnieje, znajduje się w posiadaniu podmiotu zobowiązanego i dotyczy wykonywania zadań publicznych.
Istniejąca opinia a tworzenie nowej opinii
Warto odróżnić dwie sytuacje.
Jeżeli urząd przed podjęciem decyzji zamówił opinię prawną, sporządził analizę, prowadził korespondencję lub przygotował notatkę opisującą powody działania, można wnioskować o udostępnienie tych materiałów.
Jeżeli natomiast żądamy, aby urząd dopiero teraz ocenił własne postępowanie, wyjaśnił motywy konkretnej osoby albo przedstawił interpretację określonego zdarzenia, odpowiedź wymagałaby stworzenia nowej treści. Takie żądanie może pozostawać poza zakresem ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Liczy się treść wniosku
Samo użycie słowa „dlaczego” nie musi automatycznie oznaczać, że wniosek nie dotyczy informacji publicznej. Najważniejsze jest to, czego rzeczywiście domaga się wnioskodawca.
Aby uniknąć wątpliwości, warto jasno wskazać, że pytamy o informacje już istniejące i utrwalone. Zamiast oczekiwać od urzędu nowego uzasadnienia, możemy zażądać dokumentów, danych i stanowisk, na podstawie których podjęto określone działanie. Dzięki temu wniosek będzie dotyczył wiedzy posiadanej przez organ, a nie wyjaśnień, które musiałby dopiero przygotować.
*tekst powstał na podstawie porady prawnej przygotowanej w ramach bezpłatnego poradnictwa prowadzonego przez Sieć Obywatelską Watchdog Polska: https://porady.siecobywatelska.pl/strony/regulamin-poradnictwa/
Komentarze 0
Dodaj komentarz