W Niderlandach kwestie związane z dostępem do informacji zostały zapisane w ustawie o otwartym rządzie (Wet open overheid, w skrócie Woo). Ustawa obowiązuje od 1 maja 2022 r. i zastąpiła wcześniejszą ustawę o dostępie do informacji. Wprowadziła też nowy organ nadzoru nad prawem do informacji.
Informacja na wniosek i jawność proaktywna
Prawo do informacji opiera się w Woo na kilku wzajemnie powiązanych elementach. Pierwszym jest wnioskowy dostęp do informacji. Każdy może wystąpić do organu z wnioskiem o udostępnienie informacji. Co do zasady organ powinien odpowiedzieć w ciągu czterech tygodni, a w bardziej złożonych sprawach termin może zostać przedłużony maksymalnie o kolejne dwa tygodnie.
Drugim filarem jest jawność proaktywna. Ustawodawca wychodzi z założenia, że obywatel nie powinien za każdym razem wiedzieć, o jaki dokument zapytać i składać wniosku, aby dowiedzieć się, jak działa państwo. Dlatego administracja ma sama publikować określone informacje. Woo przewiduje 17 kategorii informacji podlegających aktywnemu udostępnianiu, a obowiązek ich publikowania jest wdrażany etapami.
Dobra jawność zaczyna się od dobrego zarządzania informacją
Szczególnie interesującą cechą Woo jest ścisłe powiązanie prawa do informacji z zarządzaniem informacją publiczną. Prawo obywatela do uzyskania dokumentu będzie bowiem skuteczne tylko wtedy, gdy sama administracja wie, jakie informacje posiada, potrafi je odnaleźć i przechowuje je w sposób umożliwiający udostępnienie.
Art. 2.4 ustawy zobowiązuje organy do dbania o to, aby dokumenty przez nie tworzone, otrzymywane i przechowywane znajdowały się w dobrym, uporządkowanym i dostępnym stanie. Udostępniana informacja powinna być – na ile to możliwe – aktualna, dokładna i porównywalna.
Woo określa również sposób publikacji. Informacja ma docierać do możliwie szerokiego grona odbiorców. W pierwszej kolejności powinna być udostępniana w formie umożliwiającej ponowne wykorzystanie, najlepiej w otwartym formacie nadającym się do odczytu maszynowego. Jeżeli nie jest to możliwe, należy zastosować format pozwalający przynajmniej na elektroniczne wyszukiwanie informacji. Dopiero gdy również to nie jest możliwe, ustawa przewiduje inne formy – kopię dokumentu, jego treść, wyciąg, streszczenie albo możliwość wglądu.
Holenderski model łączy trzy obowiązki: aktywną publikację informacji, udostępnianie jej na wniosek oraz właściwe zarządzanie informacją, tak aby można ją było odnaleźć i udostępnić.
ACOI – nowy strażnik jawności
Wraz z wejściem w życie nowej ustawy powołano nowy organ – ACOI (Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding) – Rada Doradcza ds. Jawności i Zarządzania Informacją. Jej zadaniem jest wspieranie państwa w tworzeniu administracji otwartej i zdolnej do sprawnego udostępniania informacji.
ACOI zajmuje się nie tylko samym prawem do informacji, ale także tym, w jaki sposób administracja zarządza informacją. Punktem wyjścia jest założenie, że skuteczna jawność nie zależy wyłącznie od przepisów. Jeżeli dokumenty są źle opisane, rozproszone w różnych systemach, trudne do odnalezienia albo niewłaściwie archiwizowane, również realizacja prawa do informacji staje się utrudniona. Dlatego ACOI analizuje jednocześnie przepisy, praktykę działania administracji oraz organizacyjne i technologiczne warunki dostępu do informacji.
Doradztwo, badania i ocena praktyki
Rada doradza rządowi i parlamentowi w sprawach dotyczących jawności i zarządzania informacją. Może przedstawiać rekomendacje zarówno na wniosek władz, jak i z własnej inicjatywy. Prowadzi badania, analizuje praktykę stosowania ustawy Woo, publikuje raporty i zalecenia oraz wspiera rozwój wiedzy i kompetencji administracji. Ocenia także stan zarządzania informacją publiczną i postępy w poprawie jej cyfrowej dostępności.
Mediacja zamiast sporu
Szczególnym zadaniem ACOI jest mediacja w sporach dotyczących dostępu do informacji. Z tej możliwości mogą korzystać m.in. dziennikarze, naukowcy i inne osoby lub organizacje, które zawodowo wykorzystują informacje publiczne. ACOI nie jest sądem i nie wydaje decyzji nakazujących udostępnienie informacji, ale może pomóc w rozwiązaniu sporu między wnioskodawcą a organem oraz przedstawić opinię dotyczącą sposobu załatwienia sprawy.
Różne kompetencje w jednej Radzie
Skład ACOI został pomyślany tak, aby łączyć różne kompetencje potrzebne do realnego wzmacniania jawności państwa. Członkowie Rady nie reprezentują konkretnych instytucji ani środowisk, lecz są powoływani ze względu na własną wiedzę i doświadczenie. Przy ich doborze zwraca się uwagę zarówno na wysokie kwalifikacje zawodowe i zdolność do niezależnej oceny, jak i na to, by kompetencje całego składu wzajemnie się uzupełniały. W praktyce w ACOI znalazły się osoby mające doświadczenie w administracji i polityce, zarządzaniu informacją i archiwach, prawie i nauce, otwartych danych i działalności społecznej, a także w mediacji i relacjach obywatel–państwo. Dzięki temu jawność nie jest traktowana wyłącznie jako problem prawny, lecz także jako kwestia organizacji administracji, jakości zarządzania informacją, technologii, kultury instytucjonalnej i rzeczywistej dostępności informacji dla obywateli.
Radę wspiera profesjonalne biuro zajmujące się m.in. analizami, mediacjami, badaniami i komunikacją.
Niezależność ACOI
Istotną cechą ACOI jest jej niezależność. Choć członkowie są powoływani przez państwo, po powołaniu nie reprezentują rządu ani poszczególnych instytucji. Rada może samodzielnie formułować krytyczne opinie i rekomendacje. Obowiązują także zasady dotyczące konfliktu interesów i ujawniania dodatkowych funkcji członków. Biuro ACOI odpowiada za swoją pracę przed Radą, a nie przed ministrem, który finansuje jego funkcjonowanie.
Jawność to nie tylko przepisy
Holenderski model pokazuje, jak ważne dla jawności jest to, w jaki sposób państwo tworzy, porządkuje, przechowuje i publikuje informacje o swoim działaniu. Z kolei rada pilnuje, by ta zmiana nie pozostała wyłącznie zapisem w ustawie. Ważne są kwestie dotyczące analizowania danych, upowszechniania informacji o samym dostępie do informacji i tworzenia praktycznych standardów.
Komentarze 0
Dodaj komentarz