NSA otwiera drogę do składania skarg przez eDoręczenia?

Dotychczas sądy administracyjne stały na stanowisku, iż nie można skutecznie wnieść skargi za pośrednictwem systemu eDoręczeń – przełomowe postanowienie NSA może jednak zmienić ten stan rzeczy.

Skąd dotychczasowy opór sądów przed eDoręczeniami? Kluczowe znaczenie w sprawie ma przepis art. 54 § 1a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym skargę w formie dokumentu elektronicznego wnosi się do elektronicznej skrzynki podawczej tego organu. Elektroniczna skrzynka podawcza została zdefiniowana w ustawie o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne jako „dostępny publicznie środek komunikacji elektronicznej służący do przekazywania dokumentu elektronicznego do podmiotu publicznego przy wykorzystaniu powszechnie dostępnego systemu teleinformatycznego” (art. 3 pkt 17 ustawy). Ustawa definiuje też elektroniczną platformę usług administracji publicznej (ePUAP) jako „system teleinformatyczny, w którym instytucje publiczne udostępniają usługi przez pojedynczy punkt dostępowy w sieci Internet” (art. 3 pkt 13 ustawy).

Przepis jest więc sformułowany inaczej niż choćby art. 39 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej doręcza pisma na adres do doręczeń elektronicznych, o którym mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych – p.p.s.a. nie wspomina bowiem o „adresie do doręczeń elektronicznych”, a o „elektronicznej skrzynce podawczej organu”. Co więcej, zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. d ustawy o doręczeniach elektronicznych, ustawy nie stosuje się, jeżeli przepisy odrębne przewidują wnoszenie lub doręczanie korespondencji z wykorzystaniem innych niż adres do doręczeń elektronicznych rozwiązań techniczno-organizacyjnych, w szczególności na konta w systemach teleinformatycznych obsługujących postępowania sądowe lub do repozytoriów dokumentów. Zgodnie z art. 155 ust. 7 ustawy o doręczeniach elektronicznych, sądy i trybunały, komornicy, prokuratura, organy ścigania i Służba Więzienna są obowiązane stosować przepisy ustawy w zakresie doręczania korespondencji z wykorzystaniem publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego lub publicznej usługi hybrydowej od dnia 1 października 2029 r.

Sprawa jest prosta i skomplikowana zarazem – choć przepisy dość jednoznacznie wykluczają wniesienie skargi do sądu za pośrednictwem systemu eDoręczeń, cały system wydaje się nadmiernie skomplikowany, czy nawet wręcz wrogi zwykłemu obywatelowi. Przeciętny Kowalski, niespecjalizujący się w zawiłościach związanych z wdrażaniem doręczeń elektronicznych, może w najlepszych intencjach wnieść skargę poprzez eDoręczenia i przegrać sprawę właśnie ze względów czysto proceduralnych. Dotychczas Naczelny Sąd Administracyjny aprobował taki stan rzeczy, stwierdzając wprost:

w chwili obecnej jedyną drogą skutecznego wniesienia skargi w formie dokumentu elektronicznego jest wniesienie jej za pośrednictwem platformy ePUAP. W obecnym stanie prawnym brak jest możliwości skutecznego wniesienia skargi na adres do doręczeń elektronicznych organu.

– postanowienie NSA z 24.06.2025 r., II FSK 672/25.

Co się zmieniło?

Nowa wykładnia NSA

24 września 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny (I FSK 1395/25) uchylił postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, na mocy którego odrzucono skargę wniesioną na adres do doręczeń elektronicznych organu, przekazaną następnie przez ten organ do sądu. NSA zwrócił uwagę, że skarga została prawidłowo podpisana, zgodnie z art. 46 § 2a p.p.s.a., i realnie “trafiła” do sądu, co potwierdza korespondencja między sądem a stroną. Skoro skarga trafiła do elektronicznej skrzynki podawczej sądu (nawet jeśli za pośrednictwem adres do doręczeń elektronicznych organu), to skutecznie dotarła do adresata.

Co więcej, zdaniem NSA, przepis art. 54 § 1a p.p.s.a. nie zawęża pojęcia “elektronicznej skrzynki podawczej” do adresu elektronicznego konta na ePUAP. Czyli dotychczas prezentowana wykładnia była zawężająca, bowiem istnieją obecnie różne elektroniczne kanały komunikacji z organami państwowymi. NSA zwrócił też uwagę, że obowiązki wynikające z art. 155 ust. 7 ustawy o doręczeniach elektronicznych dotyczą doręczenia korespondencji przez te jednostki, a nie jej odbierania od stron postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny skupił się jednak nie tylko na kwestiach formalnych, ale także na tym, że uniemożliwianie obywatelom rozpoznania ich skarg tylko dlatego, że pismo zostało wniesione przez inny kanał niż platforma ePUAP, jest nie do pogodzenia z wynikającą z art. 45 ust. 1 Konstytucji zasadą prawa obywatela sądu. Wszak informatyzacja wymiaru sprawiedliwości miała na celu jego usprawnienie i zwiększenie zaufania obywateli do wymiaru sprawiedliwości – a więc miała służyć urzeczywistnieniu prawa do sądu, zamiast być wykorzystywana jako pułapka, która realnie ogranicza dostęp do sądu.

Co dalej?

Rzeczone postanowienie zapadło w sprawie dotyczącej decyzji podatkowej – rozważania NSA można jednak odnieść szerszej. Także w ramach naszej poradni spotykamy się z problemem skarg odrzucanych tylko dlatego, że wpłynęły za pośrednictwem systemu eDoręczeń, zamiast przez ePUAP. Liczymy, że postanowienie jest jaskółką szerszej zmiany w orzecznictwie, która zakończy tę praktykę i pozwoli obywatelom na skuteczne dochodzenie swoich także poprzez eDoręczenia. Informatyzacja wymiaru sprawiedliwości powinna ułatwiać korzystanie z sądów (w tym administracyjnych), zamiast je utrudniać.

Najważniejsze punkty tekstu w skrócie:

1. Dotychczasowa praktyka sądów administracyjnych

• Sądy administracyjne uznawały, że nie można skutecznie wnieść skargi za pośrednictwem systemu eDoręczeń.
• Jedyną dopuszczalną drogą w formie dokumentu elektronicznego było złożenie skargi poprzez platformę ePUAP.
• Stanowisko to potwierdzało m.in. postanowienie NSA z 24 czerwca 2025 r. (II FSK 672/25).

2. Źródła problemu – przepisy prawne

• Kluczowy przepis: art. 54 § 1a p.p.s.a. – skargę elektroniczną wnosi się do elektronicznej skrzynki podawczej organu.
• p.p.s.a. odnosi się do elektronicznej skrzynki podawczej organu, a nie do adresu do doręczeń elektronicznych, o którym mowa np. w Kodeksie postępowania administracyjnego (k.p.a.)
• Zgodnie z ustawą o doręczeniach elektronicznych:
  • ustawy tej nie stosuje się, gdy inne przepisy przewidują własne systemy komunikacji (np. ePUAP, systemy sądowe),
  • sądy i trybunały mają obowiązek korzystać z eDoręczeń dopiero od 1 października 2029 r.

3. Skutki dla obywateli

• Obecny system jest nieintuicyjny i skomplikowany.
• Obywatele mogą w dobrej wierze wnieść skargę przez eDoręczenia, tracąc prawo do rozpoznania sprawy z przyczyn czysto proceduralnych.
• Dotychczas NSA akceptował ten stan rzeczy, odrzucając skargi złożone przez eDoręczenia.

4. Przełomowe postanowienie NSA z 24 września 2025 r. (I FSK 1395/25)

• NSA uchylił postanowienie WSA w Bydgoszczy o odrzuceniu skargi wniesionej na adres do doręczeń elektronicznych organu.
• Sąd uznał, że:
  • skarga była prawidłowo podpisana,
  • faktycznie dotarła do sądu,
  • art. 54 § 1a p.p.s.a. nie ogranicza pojęcia „elektronicznej skrzynki podawczej” wyłącznie do ePUAP.
• Wskazano, że art. 155 ust. 7 ustawy o doręczeniach elektronicznych dotyczy wysyłania, a nie odbierania pism przez sądy.

5. Argument konstytucyjny

• NSA powołał się na art. 45 ust. 1 Konstytucji RP – prawo do sądu.
• Uznał, że odrzucanie skarg z powodów technicznych narusza to prawo.
• Informatyzacja wymiaru sprawiedliwości ma ułatwiać dostęp do sądu, a nie tworzyć „pułapki proceduralne”.

6. Znaczenie orzeczenia i możliwe konsekwencje

• Postanowienie dotyczyło sprawy podatkowej, ale ma szersze znaczenie dla wszystkich postępowań administracyjnych.
• Może zapoczątkować zmianę linii orzeczniczej, otwierając drogę do skutecznego wnoszenia skarg przez eDoręczenia.
• To krok w kierunku realnego ułatwienia obywatelom kontaktu z sądami i pełniejszej informatyzacji postępowań.