Prawo do informacji publicznej, tak jak większość praw, ma granice. Wynika to stąd, że różne prawa mogą się ze sobą zderzać. Ustawodawca wyznacza więc granice tak, żeby korzystanie z jednego prawa nie odbierało innym ich praw. Szuka rozwiązania, które pozwoli korzystać z każdego z nich i jednocześnie odpowiednio je ochroni.

Tak jest również z dostępem do informacji. Ustawa o dostępie do informacji publicznej podaje kilka sytuacji, w których można odmówić informacji. Jedną z nich jest tajemnica przedsiębiorcy (art. 5 ust. 2 ustawy). Ustawa wymienia ją obok prywatności osoby fizycznej. Oba wyjątki chronią interesy konkretnych ludzi i firm.

Pamiętaj jednak, że to wyjątek. Zasadą jest jawność. Samo słowo „tajemnica” nie wystarcza do odmowy.

Kto jest przedsiębiorcą?

Przedsiębiorcą jest każdy, kto we własnym imieniu prowadzi działalność gospodarczą. Może to być osoba z jednoosobową firmą, spółka, spółdzielnia albo wspólnicy spółki cywilnej.

Na tajemnicę przedsiębiorcy mogą powołać się dwa rodzaje instytucji:

• urząd, gdy pytasz o firmę, z którą współpracuje, na przykład o jej ofertę w przetargu,
• sama spółka, gdy to ona dostała twój wniosek, na przykład spółka komunalna.

Kiedy informacja naprawdę jest tajemnicą?

Ustawa o dostępie do informacji publicznej nie wyjaśnia, czym jest tajemnica przedsiębiorcy. W praktyce korzysta się z definicji tajemnicy przedsiębiorstwa z ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Prawnicy spierają się, czy oba pojęcia znaczą dokładnie to samo. Dla ciebie ważne jest co innego: muszą być spełnione jednocześnie dwa warunki.

1. Informacja ma wartość gospodarczą i nie jest powszechnie znana. Jej ujawnienie mogłoby realnie zaszkodzić firmie, na przykład osłabić jej pozycję wobec konkurencji. Takimi informacjami mogą być receptury, technologie, know-how czy szczegóły strategii cenowej. Jest to tzw. materialny aspekt tajemnicy przedsiębiorcy.
2. Firma naprawdę chroniła tę informację. Musiała podjąć konkretne działania, żeby utrzymać ją w poufności. Mogła na przykład ograniczyć dostęp do dokumentów, zobowiązać pracowników do zachowania poufności albo zastrzec informację już przy składaniu oferty. Określa się to jako formalny aspekt tajemnicy przedsiębiorcy.

Jeśli brakuje choćby jednego z tych warunków, informacja nie jest tajemnicą.

Firma nie decyduje sama

Nie wystarczy, że przedsiębiorca powie „to tajemnica”. Instytucja, która odmawia informacji, musi sama sprawdzić oba warunki i wyjaśnić, dlaczego są spełnione.

Nie można też utajnić informacji, która wcześniej była jawna. Firma nie może więc ogłosić tajemnicy dopiero wtedy, gdy ktoś zapyta o niewygodne dane. To byłoby nadużycie.

Tajemnica przedsiębiorcy nie służy też do ukrywania, jak wydawane są publiczne pieniądze. Sądy administracyjne wielokrotnie podkreślały, że informacje o rozporządzaniu majątkiem publicznym są co do zasady jawne.

Firma może zrezygnować z ochrony

Tajemnica nie jest bezwzględna. Przedsiębiorca może zgodzić się na ujawnienie informacji, tak samo jak osoba fizyczna może zgodzić się na ujawnienie danych o sobie. Czasem warto po prostu poprosić firmę o taką zgodę.

Jak rozpoznać wadliwą odmowę?

Odmowa musi mieć formę decyzji administracyjnej z uzasadnieniem. Uważaj, jeśli w decyzji:

• są tylko ogólniki albo cytaty z wyroków, ale nie ma wyjaśnienia, jak odnoszą się do twojej sprawy,
• nie wyjaśniono, jak konkretnie ujawnienie informacji zaszkodziłoby firmie,
• nie wyjaśniono, co konkretnie firma zrobiła, żeby chronić te informacje,
• nie wskazano, czyją tajemnicę chroni decyzja (wymaga tego art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy),
• utajniono cały dokument, choć tajemnica dotyczy tylko jego fragmentu. Wtedy resztę dokumentu należy udostępnić.

Taka decyzja jest wadliwa lub co najmniej przedwczesna.

Co możesz zrobić?

• Złóż odwołanie w ciągu 14 dni od otrzymania decyzji. Jeśli instytucja nie ma organu wyższego stopnia, na przykład gdy decyzję wydała spółka, składasz wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
• Jeśli i to nie pomoże, złóż skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Przykładowe odwołanie:

Ustawa o dostępie do informacji publicznej pozwala ograniczyć prawo do informacji ze względu na tajemnicę przedsiębiorcy. Podmiot, który się na nią powołuje, musi jednak wykazać, że spełnione są dwie przesłanki: formalna, czyli że przedsiębiorca podjął działania w celu utrzymania informacji w poufności, oraz materialna, czyli że informacja ma wartość gospodarczą, a jej ujawnienie może pogorszyć sytuację rynkową przedsiębiorcy. Uzasadnienie decyzji jest tymczasem ogólnikowe. Przywołuje orzecznictwo dotyczące tajemnicy przedsiębiorcy, ale nie wyjaśnia, dlaczego i w jakim zakresie ma ono zastosowanie w tej sprawie. Nie wskazuje, w jaki sposób udostępnienie informacji pogorszyłoby pozycję przedsiębiorcy, ani co konkretnie zrobił on, aby zabezpieczyć te informacje przed dostępem osób trzecich. Decyzja jest zatem wadliwa, a co najmniej przedwczesna.