Jak wygląda rozprawa przed wojewódzkim sądem administracyjnym?

Poradnik krok po kroku

Rozprawa przed wojewódzkim sądem administracyjnym (WSA) dla wielu osób jest pierwszym kontaktem z sądem. Poniżej opisujemy krok po kroku, jak wygląda taka rozprawa, kto i kiedy zabiera głos, gdzie usiąść na sali oraz czego się spodziewać – także wtedy, gdy przychodzisz tylko jako publiczność.

Przekaż 1,5% podatku Watchdogowi!

Wystarczy, że wpiszesz nasz numer KRS 0000181348 w swoim rozliczeniu podatkowym.

Tryby rozpoznawania spraw przed WSA – rozprawa i tryb uproszczony

W postępowaniu sądowoadministracyjnym skarga może zostać rozpatrzona w dwóch trybach: na rozprawie albo w postępowaniu uproszczonym. Wybór trybu ma znaczenie dla tego, czy w sprawie odbędzie się rozprawa i czy strony będą miały możliwość bezpośredniego zabrania głosu przed sądem.

Na rozprawie najczęściej rozpatrywane są skargi na decyzje administracyjne. Sprawa jest co do zasady rozpoznawana na jawnej rozprawie, podczas której strony mogą zabrać głos, podkreślić najważniejsze argumenty albo odnieść się do stanowiska drugiej strony.

Sądy administracyjne nie prowadzą klasycznego postępowania dowodowego – nie przesłuchują świadków ani stron. Rozstrzygnięcie zapada w oparciu o akta administracyjne oraz ustne wypowiedzi stron. Rozprawa trwa zwykle około 20–30 minut, a stawiennictwo stron nie jest obowiązkowe.

Postępowanie uproszczone stosowane jest najczęściej w sprawach skarg na bezczynność. W tym trybie sąd nie wyznacza rozprawy, lecz rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym, wyłącznie na podstawie pism złożonych przez strony, a następnie doręcza wyrok na piśmie. Warto przy tym pamiętać, że w postępowaniu uproszczonym sprawy są zazwyczaj rozpatrywane znacznie szybciej.

Jeżeli zależy nam na rozpoznaniu sprawy w konkretnym trybie, możemy złożyć wniosek do sądu – najlepiej już w samej skardze (na bezczynność lub na decyzję). Skarga na decyzję może zostać rozpoznana w trybie uproszczonym, a w sprawie skargi na bezczynność sąd może zdecydować o wyznaczeniu rozprawy i rozpoznaniu sprawy w postępowaniu ogólnym.

Przyjrzyjmy się teraz dokładniej, jak przebiega rozprawa.

Jawność rozprawy

Rozprawy przed sądami administracyjnymi są co do zasady jawne. Oznacza to, że na salę rozpraw może wejść każda osoba, o ile sąd nie wyłączy jawności (co w sprawach z dostępu do informacji publicznej zdarza się bardzo rzadko). Możesz zatem przyjść na swoją rozprawę, ale również na cudzą – jako publiczność – i nie musisz się zapisywać ani zgłaszać wcześniej.

Jeżeli jesteś publicznością, po prostu siadasz na miejscach przeznaczonych dla publiczności i obserwujesz przebieg rozprawy.

Zdarza się, że sąd zwraca się do publiczności z krótkim pytaniem o to, w jakiej roli dana osoba przyszła na rozprawę. Nie jest to nic niepokojącego – chodzi zwykle o ustalenie, czy dana osoba jest stroną lub osobą zaangażowaną w sprawę, studentem, dziennikarzem albo przypadkowym obserwatorem. Czasem taka informacja pomaga sądowi zdecydować, czy przedstawienie sprawy powinno być bardziej techniczne, czy raczej szerzej wyjaśniające sytuację.

Gdzie kto siedzi na sali rozpraw?

Układ sali w wojewódzkim sądzie administracyjnym (oraz Naczelnym Sądzie Administracyjnym) jest dość schematyczny:

• Skład orzekający (zazwyczaj trzech sędziów) siedzi za stołem sędziowskim, przodem do sali.
• Skarżący (albo jego pełnomocnik), czyli osoba, która złożyła skargę, siedzi po lewej stronie sali, patrząc w stronę sędziów.
• Organ, którego działanie lub bezczynność jest skarżona (albo jego pełnomocnik), siedzi po prawej stronie sali.
• Publiczność zajmuje miejsca z tyłu sali.

Jeżeli nie masz pewności, gdzie usiąść, możesz zapytać protokolanta lub po prostu zająć miejsce po stronie, która wydaje Ci się właściwa – sąd i tak w razie potrzeby to skoryguje.

Czy trzeba przyjść na rozprawę?

Stawiennictwo na rozprawie nie jest obowiązkowe. Teoretycznie sąd może zarządzić stawienie się stron lub jednej z nich osobiście albo przez pełnomocnika, ale w sprawach z zakresu prawa do informacji to raczej niespotykane. Jeżeli żadna ze stron się nie pojawi, sąd i tak przeprowadzi rozprawę i wyda wyrok. W praktyce wiele rozpraw odbywa się bez udziału skarżących. Udział w rozprawie daje jednak szansę na bezpośredni kontakt z sądem i osobiste podkreślenie swoich racji. Warto jednak mieć świadomość, że w praktyce rozprawa rzadko ma decydujące znaczenie dla treści rozstrzygnięcia.

Jak przebiega rozprawa?

Rozprawę otwiera przewodniczący składu orzekającego, po czym sprawdzana jest obecność stron. Następnie sędzia referent przedstawia sprawę – krótko opisuje, czego dotyczy skarga i jakie są jej główne tezy.

To streszczenie bywa bardzo skrótowe i nie należy się nim niepokoić.Po przedstawieniu sprawy głos zabierają strony: najpierw skarżący, a następnie organ. Sąd może dopuścić krótkie repliki (czyli odniesienie się do argumentów strony przeciwnej), ale w praktyce zdarza się to rzadko. Najczęściej każda ze stron przedstawia swoje stanowisko i na tym kończy się jej wypowiedź.

Sąd czasem zadaje pytania, ale mają one charakter doprecyzowujący, a nie „przesłuchania”. W postępowaniu sądowoadministracyjnym nie przesłuchuje się świadków ani stron tak jak w sądzie karnym czy cywilnym.

* Nasza podpowiedź z doświadczenia – co mówić, a czego lepiej nie.

Z naszego doświadczenia wynika, że sądy nie lubią, gdy strony czytają albo powtarzają argumenty ze skargi podczas rozprawy. Sędziowie znają treść skarg, a pełne akta mają ją przed sobą w czasie rozprawy.

Dlatego jeśli chcemy coś powiedzieć, to najlepiej wtedy, kiedy pojawiły się jakieś nowe, ważne okoliczności w sprawie lub skarga była napisana bardzo prawniczo, a my chcemy podkreślić, dlaczego otrzymanie danej informacji publicznej jest dla nas ważne z ludzkiego punktu widzenia. Możemy też odnieść się do argumentów organu z odpowiedzi na skargę, jeśli nie robiliśmy tego wcześniej na piśmie.

Można też powiedzieć wprost, że podtrzymuje się stanowisko przedstawione w skardze i dodać jedno krótkie zdanie uzasadnienia.

Dla sądu najważniejsze są i tak argumenty zawarte w aktach sprawy – sąd ocenia legalność zaskarżonego aktu. Tak więc nie martwmy się, że czegoś nie powiemy i to wpłynie na wynik rozprawy.

Po wypowiedziach stron sąd zamyka rozprawę i przechodzi do narady. W tym momencie wszystkie osoby, strony i publiczność, są proszone o opuszczenie sali rozpraw, a drzwi zostają zamknięte. Czas trwania narady bywa różny i najczęściej zależy od tego, czy podczas rozprawy pojawiły się nowe, istotne argumenty, które wymagają omówienia przez skład orzekający. Narada może trwać kilka minut, a czasem (rzadziej) nawet kilkadziesiąt.

Po jej zakończeniu protokolant zaprasza wszystkich z powrotem na salę, a sąd ogłasza wyrok, odczytując sentencję (rozstrzygnięcie) oraz ustne uzasadnienie. Podczas odczytywania sentencji należy stać – sąd o tym poinformuje, a potem też powie, kiedy można usiąść, żeby wysłuchać uzasadnienia. Jeśli masz wątpliwości, czy w danym momencie należy wstać, to możesz obserwować, co robi protokolant.

Co warto zapamiętać na koniec?

• Rozprawa przed WSA jest krótka i formalna.
• Nie ma świadków ani klasycznego postępowania dowodowego.
• Twoja obecność nie jest obowiązkowa, ale może pomóc podkreślić wagę sprawy.
• Lepiej powiedzieć krótko i konkretnie, niż długo i wszystko od nowa.
• Nawet jako publiczność możesz przyjść i zobaczyć, jak taka rozprawa wygląda w praktyce.

Dla wielu osób udział w rozprawie okazuje się znacznie mniej stresujący, niż się spodziewały.