Jak mądrze korzystać z AI, przygotowując pisma – poradnik Watchdoga

W Polsce, która wciąż nie wdrożyła w pełni unijnego rozporządzenia “AI Act”, nie ma przepisów prawnych regulujących zagadnienia związane z “AI” (ang. Artificial Intelligence, pl. sztuczna inteligencja). Nasze ustawodawstwo nie posiada również definicji legalnej opisywanego zjawiska.

Szukając informacji o etapie prac nad polskim projektem ustawy o systemach sztucznej inteligencji, ze strony rządowej dowiemy się, że na dzień 24 lutego 2026 r. znajduje się on w opiniowaniu komisji prawniczej. Co oznacza, że nadal czekamy na krajowe ramy prawne regulujące bezpieczne korzystanie ze sztucznej inteligencji.

Przekaż 1,5% podatku Watchdogowi!

Wystarczy, że wpiszesz nasz numer KRS 0000181348 w swoim rozliczeniu podatkowym.

Pomimo braku regulacji prawnej, pierwsze chatboty oparte na systemach sztucznej inteligencji weszły do powszechnego użytkowania pod koniec 2022 roku (ChatGPT- listopad 2022, Microsoft Copilot – wrzesień 2023 r. czy Google Gemini – luty 2024). Mijają 4 lata i dostęp do narzędzi nowych technologii jest powszechny i szeroko wykorzystywany. Ile razy ktoś w naszym towarzystwie powiedział ostatnimi czasy: AI mówi, że nie powinienem tego jeść, ChatGPT się ze mną zgadza w tej kwestii. Jako obywatele i obywatelki korzystamy z tych dobrodziejstw technologicznych, które praktycznie w żaden sposób nie podlegają regulacjom prawnym i nie są sprawdzane pod kątem bezpieczeństwa użytkowników i użytkowniczek. Ten mały wstęp ma na celu uzmysłowienie, że warto poświęcić czas na zastanowienie się, jak mądrze korzystać z nowych narzędzi, które proponują nam giganci technologiczni, jednocześnie dbając o jakość i prawdziwość udostępnianych przez nas danych.

W naszej poradni prawnej coraz częściej otrzymujemy gotowe pisma i zapytania od naszych klientów/klientek, całkowicie wygenerowane przez sztuczną inteligencję. I pewnie zastanawiacie się, skąd wiemy, że przesłana dokumentacja wygenerowana jest przez AI. Pracując z chatbotami na co dzień, można zauważyć powtarzające się sformułowania, składnię i konstrukcje zdań, które mogą świadczyć o tym, że dany tekst został wygenerowany przez sztuczną inteligencję. Na przykład:

• AI często używa kilku przymiotników do opisania danego zagadnienia: To było miłe, satysfakcjonujące i przyjazne lub To było niemiłe, niesatysfakcjonujące i nieprzyjazne. Przede wszystkim mało kto używa aż trzech przymiotników do opisania cechy danego zagadnienia, ale też często wskazane przez AI przymiotniki nie są brzmieniowymi synonimami.
• AI często używa patetycznego i wzniosłego języka: Ten dokument nacechowany jest groteskowością i uniwersalnością.
• AI często generuje opisy pozbawione szerszego kontekstu. Zdarza się, że zadasz pytanie o konkretny przepis prawa, a otrzymujesz odpowiedź w stylu: To zdecydowanie stanowi nadużycie prawa. Niemożność działania wbrew prawu gwarantuje obywatelom Konstytucja.
• AI często popełnia błędy merytoryczne, w szczególności, jeżeli mamy do czynienia z informacjami prawnymi. Jeżeli pracuje się z modelami sztucznej inteligencji, widać, że podchodzą one do zadanego pytania bardzo wąsko – odszukają dany przepis w orzeczeniu, ale nie uwzględnią już, czy odpowiada on całym tekstem na nasze pytanie. Bardzo często orzeczenia proponowane przez AI w żaden sposób nie odnoszą się do wskazanego stanu faktycznego.

Korzystając z AI, należy pamiętać, że jest to zaawansowany model językowy. W praktyce oznacza to, że sztuczna inteligencja wyszukuje żądaną przez nas frazę na podstawie wpisywanych słów, przewidując jednocześnie kolejny wpisywany przez nas tekst. AI jest ogromną bazą danych, która wyszukuje informacje na podstawie gotowych wzorów.

Dlatego sztuczna inteligencja jest świetnym narzędziem do wyszukiwania prostych informacji, które pozwolą nam pracować szybciej i efektywniej. Jednak wystarczy danemu chatbotowi zadać bardziej skomplikowane i rozbudowane pytania, aby zobaczyć, jak łatwo generuje on sprzeczne i niezgodne z prawdą informacje.

Mając na uwadze wszystkie wyżej przedstawione informacje, przygotowaliśmy mały poradnik, jak mądrze korzystać z AI przy formułowaniu zapytań kierowanych do naszej poradni prawnej.

Używaj sztucznej inteligencji do wyszukania jednej konkretnej informacji i zawsze ją następnie sprawdź w innych dostępnych źródłach.

Na przykład zadaj pytanie:

Czy brak udzielenia odpowiedzi na mój wniosek o udostępnienie informacji publicznej jest niezgodny z polskim prawem?

Odpowiedź (chatbot A): Tak – co do zasady brak odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji publicznej jest niezgodny z polskim prawem. Podstawa prawna. Prawo do informacji publicznej gwarantuje: Konstytucja RP (art. 61), Ustawa o dostępie do informacji publicznej (z 6 września 2001 r.).

Odpowiedź (chatbot B): Brak odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji publicznej co do zasady jest naruszeniem polskiego prawa, ponieważ organ ma ustawowy obowiązek udzielić odpowiedzi w określonym terminie. Potwierdzają to zarówno przepisy, jak i aktualne interpretacje oraz orzecznictwo.

Odpowiedź (chatbot C): Krótko mówiąc: tak, milczenie urzędu w tej sprawie jest naruszeniem prawa. W Polsce dostęp do informacji publicznej jest prawem konstytucyjnym (Art. 61 Konstytucji RP), a szczegóły jego realizacji określa Ustawa o dostępie do informacji publicznej (u.d.i.p.). Jeśli złożyłeś wniosek, a organ nie zareagował, mamy do czynienia z tzw. bezczynnością.

Nasza porada: Jak widzisz, wszystkie trzy chatboty odpowiedziały prawidłowo – brak udzielenia odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji publicznej jest niezgodny z prawem. Należy również zauważyć, że każdy z modeli sztucznej inteligencji odpowiedział w inny sposób. Najmniej precyzyjnie odpowiedzi udzielił chatbot C, natomiast pozostałe dwa chatboty wykazały prawidłowe podstawy prawne. Na tym etapie zawsze rekomendujemy sprawdzić, czy podstawy prawne wygenerowane w odpowiedzi przez AI są prawidłowe. W tym celu zachęcamy do skorzystania z Internetowego Systemu Aktów Prawnych. Jest to strona państwowa, na której na bieżąco wrzucane są wszystkie aktualne i obowiązujące teksty aktów prawnych. Wystarczy wejść w powyższy link, wpisać nazwę interesującej nas ustawy i sprawdzić, czy przepis podany przez sztuczną inteligencję jest zgodny z brzmieniem ustawy. W powyższym przykładzie, po sprawdzeniu aktualnego brzmienia ustaw, moglibyśmy zobaczyć, że wszystkie odpowiedzi są prawidłowe. To samo dotyczy treści orzeczeń sądowych. Chcemy bardzo uczulić na ten temat. AI potrafi podać sygnatury akt sprawy i podać do nich cytaty, które nie są zawarte w tym wyroku, a sam wyrok potrafi dotyczyć np. spraw alimentacyjnych (zupełnie niezwiązanych z dostępem do informacji). Zachęcamy do sprawdzania, czy AI wygenerowało właściwe orzeczenie sądowe, poprzez takie strony, jak: https://orzeczenia.ms.gov.pl czy https://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query. Jednocześnie zalecamy zadawanie pytań w sposób jak najbardziej neutralny, niesugerujący żadnej konkretnej odpowiedzi.

Nie wrzucaj do AI całego tekstu, na który chcesz uzyskać odpowiedź

 Przykład:

Klient/klientka z poradni prawnej wrzucił/a do chatbota całą skopiowaną treść odpowiedzi organu i poprosił/a chatbota o przygotowanie treści skargi na odpowiedź organu.

 Odpowiedź: Każdy z trzech chatbotów wygenerował sztampową skargę opartą na ogólnodostępnym internetowym wzorze. I oczywiście większość wymogów formalnych wygenerowanych skarg była prawidłowa (wymóg wskazania adresata, nadawcy, daty, sygnatury czy załączników). Jednak żadna z odpowiedzi chatbotów, nie uwzględniała indywidualnego stanu faktycznego sprawy i przepisów, na które należy zwrócić uwagę w tej konkretnej sprawie. W sytuacji, kiedy należy uwzględnić indywidualny stan sprawy, narzędzia sztucznej inteligencji wprowadzają w błąd, mieszając brzmienia przepisów i opisu sytuacji.

Nasza porada: Jeżeli potrzebujesz przygotować odpowiedź prawną bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, oczywiście możesz skorzystać z pomocy chatbotów, ale tylko w ogólnym zakresie tzn. z ogólnego wzoru. Sztuczna inteligencja nie jest jeszcze na tyle zaawansowana, żeby zinterpretować prawidłowo zarzuty organu i na każdy z nich udzielić prawidłowej odpowiedzi. Dlatego tworząc wkład merytoryczny, zawsze dokładnie przeczytaj, czy jest on zgodny z Twoją indywidualną sprawą i aktualnie obowiązującymi przepisami prawa. Zachęcamy też do korzystania z gotowych wzorów pism, przygotowanych przez naszych prawników i prawniczki: https://informacjapubliczna.org/poradnik/wzory-dokumentow.

Jednocześnie korzystając z narzędzi AI w celu uzyskania kompleksowej odpowiedzi, rekomendujemy używanie trybu “deep research”. Jest to metoda na podstawie której chatboty w sposób dokładniejszy analizują źródła i weryfikują wyświetlane informacje. Jednak dodatkowo należy zaznaczyć, że w większości narzędzi AI jest to opcja płatna. Jednocześnie również proponujemy przy korzystaniu z chatbotów włączanie trybu korzystania z internetu. Dzięki uruchomieniu powyższego trybu, narzędzia AI korzystają z aktualnych informacji, które znajdują się w sieci, a nie tylko z zapisanych uprzednio danych.

Chroń dane osobowe, korzystając z AI 

Przykład:

Klient/klientka z poradni prawnej wrzucił tekst decyzji prawnej organu państwowego, w którym były dane wrażliwe innych osób.

Nasza porada: Chatboty, jako modele sztucznej inteligencji są zaprogramowane również w taki sposób, żeby z każdej otrzymanej nowej informacji, zapamiętać jak najwięcej danych i móc użyć ich w późniejszym generowaniu odpowiedzi. Dlatego rekomendujemy niewrzucanie żadnych informacji o danych wrażliwych, gdyż mogą być potem one wykorzystane w sposób niezgodny z prawem, łamiąc tym samym przepisy o ochronie danych osobowych (ustawa RODO). Warto pamiętać, że modele sztucznej inteligencji wciąż nie są w pełni uregulowane prawnie. Oznacza to, że zasady ich działania oraz odpowiedzialność za ewentualne nadużycia nie są jeszcze w pełni określone, dotyczy to zwłaszcza ochrony danych osobowych.

Na koniec, zachęcamy do dokładnego zweryfikowania wszystkich informacji uzyskiwanych przy użyciu narzędzi sztucznej inteligencji. Choć technologie te potrafią być niezwykle pomocne, nie są nieomylne. Pamiętajmy, że są to również narzędzia, które mogą przyczynić się do szerzenia dezinformacji i niesprawdzonych wiadomości. Jednocześnie informujemy, że powyższy artykuł nie ma na celu promocji narzędzi sztucznej inteligencji, a jedynie przedstawienie świadomego sposobu korzystania z tych instrumentów technologicznych. Niniejszy artykuł stanowi pomoc w unikaniu błędów przy używaniu chatbotów w kontekście dostępu do informacji publicznej.

W razie pytań zachęcamy do kontaktu z naszą poradnią prawną.